Prelegenci i tematy wystąpień

Lista prelegentów (kolejność alfabetyczna):

dr Marta Cywińska (Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego)
Żartownisie czy „przemocowcy”? Studenci w „Lalce” Bolesława Prusa oczyma historyka oświaty oraz literaturoznawcy wychowanego w XIX-wiecznej tradycji.
Kim są studenci w „Lalce” Bolesława Prusa? Na ile mogą być reprezentatywni dla polskiej braci studenckiej tamtego okresu? Jakiemu modelowi życia studenckiego sprzyjały uczelnie u schyłku XIX-wieku?
Autorka wystąpienia potraktuje opis zachowań studentów w „Lalce” jako pretekst do szerszej refleksji nad obyczajowością warszawską schyłku wieku XIX, dokonując zrazem analizy ich postaw na tle obowiązujących wówczas norm obyczajowych, wypowiedzi w kontekście analizy metafory, retorycznym, ich stosunku do estetyki wnętrz, płatności, moralności, relacji z baronową Krzeszowską, Ignacym Rzeckim, Stanisławem Wokulskim – każdy z przykładów wzbogacony zostanie cytatem literackim.

Paulina Grębowiec (Uniwersytet Jagielloński)
Zachowanie studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego pod koniec XIX wieku na przykładzie tych stosowanych w Towarzystwie „Chór Akademicki” w Krakowie.
W swoim wystąpieniu Autorka zaprezentuje zwyczaje panujące w Towarzystwie „Chór Akademicki” w Krakowie, które (założone w 1878 roku) było najstarszym stowarzyszeniem na Uniwersytecie Jagiellońskim. Organizacja ta zrzeszała młodych uzdolnionych muzycznie studentów, którzy udokumentowali swoje zachowanie w zbiorze wierszy „Wór misternie a roztropnie ku wskakiwaniu osób wszelkiego staniu uczyniony”. Część z nich została napisana w formie epitafium nagrobnego. Z racji tego, że nie były one przeznaczone do szerszej publikacji poza obręb społeczności Chóru Akademickiego poruszają one tematy będące wtedy społecznym tabu.

Prof. dr hab. Norbert Kasparek (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski)
Teodor Tripplin  i życie studentów w Królewcu w latach 30 XIX w.
Uniwersytet Królewiecki, potocznie zwany Albertyną, po śmierci Immanuela Kanta (1804) podupada, nie mogąc sprostać konkurencji z młodymi uniwersytetami w Berlinie i Wrocławiu. W okresie autonomicznego Królestwa Polskiego do Królewca przyjeżdżał m. in. Julian Ursyn Niemcewicz, Krystyn Lach Szyrma, Karol Podczaszyński, Tadeusz Krępowiecki. Inni podróżnicy pojawili się w Prusach Wschodnich po upadku powstania listopadowego. Wielu z nich pobyt w tym mieście traktowało jako przystanek w drodze na zachód. Do nich należał Teodor Tripplin. Tripplin przebywał w Królewcu od końca 1831 do 1836 roku; skończył studia uzyskując tytuł lekarza medycyny. Po studiach wiele podróżował po Europie, rezygnując z zawodu lekarza na rzecz literatury. Pisywał fabularyzowane reportaże z podróży, które w latach 50. i 60. XIX stulecia cieszyły się wielką poczytnością.

dr Piotr Koprowski (Uniwersytet Gdański)
Wpływ Polaków i powstania listopadowego na radykalizację nastrojów Rosjan – studentów Uniwersytetu Moskiewskiego na początku lat 30. XIX w.
W wystąpieniu przedstawię wpływ powstania listopadowego i Polaków: m. in. Gaspara Szaniawskiego, Onufrego Pietraszkiewicza, Jana Sawinicza, Tadeusza Łady-Zabłockiego na Rosjan-studentów Uniwersytetu Moskiewskiego na początku lat 30. XIX w., na radykalizację ich postaw i zachowań.

prof. zw. dr hab. Krzysztof Maciej Kowalski (Uniwersytet Gdański)
Napisy i obrazy – namalowane, narysowane i wyryte – na ścianach karcerów Politechniki w Rydze i Uniwersytetu w Tartu.
Celem referatu jest przedstawienie napisów i obrazów zachowanych w karcerach dawnej Politechniki (obecnie Uniwersytetu) w Rydze i Uniwersytetu w Tartu. Opracowanie poszczególnych napisów i przedstawień obrazowych zawierać będzie opis, analizę i interpretację zabytków, z uwzględnieniem zagadnień formy realizacji, a więc środków malarskich, rysunkowych i rytowniczych a także problematyki treści, elementy treści inskrypcji i obrazów, eksponujące przede wszystkim kommemorację okoliczności uwięzienia, idee, żal  i erotyczny żart. W świetle ustaleń przedstawionego referatu, napisy i rysunki karcerów – ryskiego i tartuskiego – zostaną zidentyfikowane jako niezwykle istotne źródła historyczne do poznania europejskiego życia studenckiegow XIX i na początku XX wieku.

dr Piotr Kurpiewski (Uniwersytet Gdański)
Studenta z Pragi żywot dwudziestodwuletni, czyli o pierwszym w historii kina filmie grozy i jego dwóch remake’ach.
W referacie zostanie przedstawiona analiza Studenta z Pragi w reżyserii Stellana Rye – pionierskiego filmu grozy oraz dwóch kolejnych ekranowych wersji opowieści, inspirowanej faustowskim motywem zaprzedania duszy diabłu. We wszystkich trzech filmach (kolejno z 1913, 1926 oraz 1935 roku) ukazano w barwny sposób kulturę studencką pierwszej połowy XIX wieku, co stanowić będzie główne zagadnienie wystąpienia. Prowadzący postara się ukazać podobieństwa i, przede wszystkim, różnice w ujęciu tego interesującego tematu. Referat będzie również pretekstem do zastanowienia się nad zmianami jakie zaszły w poetyce i sposobie realizacji filmów w Niemczech na przestrzeni ponad dwudziestu lat. Lata 1913-1935 obejmują kilka okresów w historii kinematografii niemieckiej, co znajduje odzwierciedlenie w analizowanych filmach.

dr hab., prof. UG Arkadiusz Janicki (Uniwersytet Gdański)
Z dziejów przestępczości studenckiej w Dorpacie w pierwszych dziesięcioleciach XIX w.
Cesarski Uniwersytet Dorpacki został powołany do życia przez cara Aleksandra I w dniu 12/24 grudnia 1802 roku. Szybko stał się najważniejszą instytucją naukową prowincji bałtyckich, słynącą nie tylko z wysokiego poziomu nauczania i wybitnych profesorów, ale także z szerokich swobód akademickich przyciągających młodzież z różnych części Imperium Rosyjskiego. O charakterze tych swobód akademickich dobrze świadczy popularne w ówczesnym Dorpacie powiedzenie: Pierwszy jest Bóg Wszechmogący, drugi car Rosji, trzeci student z Dorpatu. Ramy prawne dla wolności studenckich wyznaczały Przepisy dla studentów Cesarskiego Uniwersytetu Dorpackiego podpisane przez cara w dniu 23 sierpnia/4 września 1803 roku. W niezmienionej postaci obowiązywały one do 1834 roku.W omawianym okresie student, pod względem prawnym i społecznym, nie był osobą ani pełnoletnią, ani samodzielną. Konsekwencją takiego położenia młodych osób wstępujących w mury uczelni dorpackiej była podwójna rola, jaką wobec nich pełnił Uniwersytet. Był on z jednej strony instytucją naukową, a z drugiej instytucją zwierzchnią i opiekuńczą wobec studentów. Tym uzasadniać należy dużą pobłażliwość zarówno władz państwowych, jak i uczelnianych, wobec wybryków studenckich. Dobrze tę pobłażliwość uzasadniają słowa cara Aleksandra I, który w odniesieniu do młodzieży dorpackiej stwierdzał: „prawie nie jest możliwe, by w miejscu, w którym zbiera się tak wielu swobodnie żyjących młodych ludzi, zapobiec wszystkim nieporządkom przez nich wywołanym”. Z podobnego założenia wychodziły władze uczelniane okazując „ojcowską” pobłażliwość studentom. W referacie podane zostaną przykłady żartów i wybryków studenckich ze szczególnym uwzględnieniem kwestii pojedynków oraz pobytu w kacerze dorpackim.

dr Iwona Janicka (Uniwersytet Gdański)
Młodzieńcza niepokorność. Obrazy z życia towarzyskiego wileńskich studentów w okresie istnienia uniwersytetu.
Życie studentów w Wilnie w pierwszym ćwierćwieczu XIX wieku nie było łatwe, między innymi z powodu panującej w mieście drożyzny. Na życie towarzyskie zostawało niewiele lub nic, toteż by je ubarwić ratowano się pomysłowością i nadarzającymi się do zabawy okazjami. Niniejszy referat ma za zadanie przedstawienie właśnie tej, rozrywkowej strony studenckiego życia, które starano się wypełnić chodzeniem do teatru, na bale i maskarady, nocne spacery po mieście itp. Wiele z takich eskapad stawało się okazją do robienia żartów, sprzeczania się z wojskowymi lub policją, wszczynania burd i awantur. Wszystko to, nie wyłączając oczywiście nauki, było podobnie jak i dziś, zwykłym elementem studenckiego życia.

mgr Kristin Langefeld (Philipps-Unversität Marburg)
Das Wirtshaus an der Lahn – Der Marburger Schützenpfuhl als Ort studentischer Exzesse
/ Gospoda nad Lahnem. Marburski ‚Schützenpfuhl’ jako miejsce studenckich ekscesów
Niniejszy referat podejmuje kwestie argumentów jakich używali profesorowie oponując przeciwko funkcjonowaniu gospody nad Lahnem. Szczególną rolę odgrywała tu w pierwszej kolejności troska o dobre imię uniwersytetu, jak również właściwy sposób prowadzenia się związanych z nim studentów. Jakie zachowania uznawano tu za „nieobyczajne” i jakie znaczenia miała w związku z tym „gospoda nad Lahnem”? Co sprawiało, że ów ‚Schützenpfuhl’ był dla miejscowych studentów tak atrakcyjny i dlaczego w tym właśnie miejscu dochodziło do studenckich ekscesów? Uwzględnione zostaną również reakcje ze strony uczelni i jej profesorów: jakie środki przedsiębrano, by ukrócić owe „swawole”? Na końcu zostanie wyjaśnione jak sami studenci reagowali na uniwersyteckie przepisy, czy były one skuteczne, czy też nagminnie ich nie przestrzegano

dr Michał Laszczkowski (Towarzystwo Tradycji Akademickiej)
Karcer studencki w Rydze. Historia obiektu i jego ratowania.
Pomieszczenie dawnego karceru studenckiego w Rydze jest unikatową pamiątka polskiej obecności na terenie dzisiejszej Łotwy. Zapomniana dzisiaj kara karceru, stosowana przez władze akademickiej na niemieckich uczelniach w XIX wieku wobec naruszających porządek studentów, była ważnym elementem nie tylko wychowawczym, ale także kulturotwórczym. Zachowane na ścianach karceru inskrypcje, w przeważającej większości wykonane rękoma więzionych w nim polskich studentów, są świadectwem barwnego życia studenckiego ryskiego Burschenstaatu. Autor omawiając ten niezwykły zabytek przybliży nie tylko jego historię ale także przebieg ratunkowych prac konserwatorskich, dzięki którym obiekt ten będą mogły oglądać kolejne pokolenia.

mgr Dawid Machaj (Uniwersytet Warszawski)
Pitaval uniwersytecki. Występki, przestępstwa i zbrodnie studentów Uniwersytetu Krakowskiego w XVI-XVII w.
W swoim wystąpieniu Autor  zapewni tło dla późniejszych referatów dotyczących XIX w., aby negatywne pozanaukowe aktywności studentów mogły ukazać się w dłuższej (pełniejszej) perspektywie. Zaprezentowane zostaną najbardziej typowe, najciekawsze oraz najbardziej szokujące występki, przestępstwa i zbrodnie studentów Uniwersytetu Krakowskiego. Będą to m.in. sylwetki: fałszerza tożsamości – celowo immatrykulowanego pod zmienionym nazwiskiem; fatalnych strzelców z Bursy Jeruzalem – autorów śmiertelnego postrzału przechodnia z muszkietu; bakałarza nakłaniającego młodszego studenta do wydawania pieniędzy na rzeczy „szpetne i niedozwolone”, czy (niestety licznych) studentów znieważających władze uniwersyteckie, a nawet podnoszących zbrojną rękę na przedstawicieli władzy duchownej, miejskiej i grodzkiej.

dr hab., prof. UG Franciszek Nowiński (Uniwersytet Gdański)
Życie codzienne polskich studentów Uniwersytetu Petersburskiego w okresie międzypowstaniowym.
Poza oczywistym obowiązkiem studentów, jakim było studiowanie, pozostawała tzw. sfera życia prywatnego. Składały się na nią różnorodne kontakty towarzyskie wewnątrz środowiska studenckiego oraz relacje z Polonią petersburską. Uniwersytet w stolicy Imperium miał swój specyficzny klimat, wynikający już chociażby z samego jego położenia jak i składu społecznego studentów. Uniwersytet Petersburski był uczelnią nową i „młodą”, nie posiadającą jakichkolwiek głębszych tradycji akademickich. Chociaż w Petersburgu, podobnie zresztą jak i w Moskwie, powstały korporacje studenckie, to formy ich działalności różniły się od tych „klasycznych”, czyli niemieckich.

dr hab. Tomasz Panfil (Katolicki Uniwersytet Lubelski) 
Światowe życie. Polscy arystokraci na uniwersytetach niemieckich w końcu XIX wieku.
Niniejszy referat będzie pierwszą publiczną prezentacją treści „Wspomnień” Zygmunta hr. Platera jako źródła do historii Polski przełomu wieków.
Odnajdziemy w nich niemal wszystkie tematy i wątki wytypowane przez organizatorów konferencji jako wiodące: kobiety, żarty, dowcipy studenckie, sport, polowania oraz pojedynki. Krótko mówiąc – prawdziwe światowe życie w ówcześnie najbardziej rozwiniętym pod względem kulturalnym i naukowym kraju Europy. Okres studiów dla młodych polskich arystokratów był jednak nie tylko czasem zabaw, lecz również okresem nauki i pracy, często niezwykle wytężonej, która w późniejszych latach wdrażana w życiu gospodarczym Królestwa Polskiego procentowała dynamicznym i wszechstronnym rozwojem ziem polskich.

mgr Bianca Sadowska (Uniwersytet Gdański)
O studenckim świętowaniu na Uniwersytecie Moskiewskim w latach 50 – tych XIX wieku.
Życie studenckie w Moskwie w połowie XIX wieku obostrzone było wieloma przepisami i regulaminami. Tylko jeden dzień w roku był oficjalnym dniem studenckiej zabawy i wolności – Dzień św. Tatiany, który według kalendarza juliańskiego był obchodzony 12 stycznia. W tym dniu ulice, bulwary, drogie restauracje i tanie jadłodajnie zapełnione były bawiącą się młodzieżą. Celem referatu jest przedstawienie dlaczego ten dzień był tak wyjątkowy dla młodych ludzi, a także gdzie i w jaki sposób świętowała brać studencka.

dr Michał Sempołowicz (Instytut Pamięci Narodowej)
Zanim zostali elitą Rosji. Słuchacze Cesarskiej Szkoły Prawoznawstwa w Petersburgu w świetle dziennika Konstantina Pobiedonoscewa z lat 1842-1844
Cesarską Szkołę Prawoznawstwa w Petersburgu założył w 1835 r. książę Piotr Oldenburski. Miała ona kształcić kadry dla administracji i sądownictwa. Do najwybitniejszych uczniów Szkoły Prawoznawstwa należał Konstantin Pobiedonoscew (1827-1907). Po jej ukończeniu pracował w Senacie w Moskwie i wykładał prawo na Uniwersytecie Moskiewskim. Został zaproszony na dwór w Petersburgu, aby uczyć następcę tronu i innych członków rodziny panującej. Jego uczniami byli przyszli carowie Aleksander III i Mikołaj II. Konstantin Pobiedonoscew w swoim dzienniku w barwny sposób przedstawił życie szkoły: co jedli, co czytali, co śpiewali, jakie mieli przezwiska, jak spędzali wolny czas, za co można było trafić do karceru, a za co groziło wyrzucenie ze szkoły.

prof. dr hab. Tadeusz Stegner (Uniwersytet Gdański)
Z „mądrymi” studentami przez wieki.
Z reguły uwagę historyków przykuwają ci studenci, którzy byli aktywni na polu naukowym, organizacyjnym, politycznym, ci, którzy osiągnęli życiowy sukces. Umykają nam jednak przeciętni studenci, tacy co nie wyróżniali się specjalnymi zdolnościami. Wśród nich sporo było takich, których poziom umysłowy pozostawiał wiele do życzenia, a zaangażowanie w naukę znikome. Na podstawie istniejących opracowań, różnego typu wspomnień, literatury pięknej, a nawet własnych doświadczeń postaram się przybliżyć obraz tych słuchaczy wyższych uczelni. Byli oni obecni we wszystkich epokach, stanowili znaczący, różny w poszczególnych okresach procent studentów; zależne to było od kierunku studiów i sposobu rekrutacji na nie. Niniejsza refleksja służyć ma głównie zasygnalizowaniu, że znajduje się nie uprawiane na szerszą skalę pole badawcze.

dr Alla A. Szełajewa (Sankt-Petersburski Uniwersytet Państwowy)
O праздновании 50-десятилетнего юбилея Санкт-Петербургского университета/ Niestatutowy jubileusz. O obchodach 50-lecia Sankt-Petersburskiego Uniwersytetu.
Obchody 50-lecia Sankt-Petersburskiego Uniwersytetu w lutym 1869 r. (licząc od 1819 r.) zostały poprzedzone zamieszkami studenckimi, którym towarzyszyły bardzo głośne dyskusje na temat spraw uniwersyteckich prowadzone na łamach periodyków. Po roku 1861 tego rodzaju wystąpienia stanowiły drugą falę studenckiej aktywności, którą wywołało dążenie do odtworzenia form samoorganizacji studenckiej w postaci kas studenckich, tanich stołówek, bibliotek. Wszystko to zakładał statut uniwersytecki z 1863 r., który zawierał demokratyczne treści. Ten okres działalności studenckiej został utrwalony we wspomnieniach E. W. Korsza, w dziennikach A. W. Nikitenki i in. Unikalne źródła poświadczające konkretne wydarzenia z życia Sankt-Petersburskiego Uniwersytetu w czasie obchodów jubileuszu stanowią dopiski i rysunki na stronach gazet poruszających tą problematykę, zrobione przez czytelników w egzemplarzach ze zbiorów Imperatorskiej Biblioteki Publicznej. Źródła te zostały również wykorzystane przy opracowaniu niniejszego tematu.

dr hab., prof. UWM Andrzej Szmyt (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski)
Funkcjonowanie sądu uczniowskiego w Gimnazjum i Liceum Wołyńskim w Krzemieńcu (1805-1831)
W Gimnazjum, a potem Liceum Wołyńskim w Krzemieńcu specjalną troską objęto stronę wychowawczą, w tym dbałość o morale uczniów. Tadeusz Czacki zakładając szkołę i zapewniając w niej wysoki poziom nauczania, czuwał także nad obyczajami i wychowaniem młodzieży, a także nad poprawnym zachowaniem nauczycieli i urzędników wobec uczniów. Nad przestrzeganiem poprawnego zachowania, czuwał sąd uczniowski. Był on przykładem aktywności organizacyjnej oraz przejawem samorządności w Gimnazjum, a potem Liceum Wołyńskim. Wizytator Czacki wprowadzając instytucję sądu uczniowskiego chciał zapobiec konfliktom pojawiającym się w środowisku szkolnym. Instytucja sądu uczniowskiego nawiązywała do tradycji KEN, a Ustawa sądu uczniów Gimnazjum Wołyńskiego uzupełniała dawne ustawy komisji.